نقش روایات تفسیری در تبیین کیفیت خلقت حوا و بازتاب آن بر جایگاه زن و نهاد خانواده

نشریه : قرآن‌پژوهی روایی

نویسنده : پديدآورنده : محبوبه میرزایی
پديدآورنده : محسن برقی‌کار

چکیده :

نهاد خانواده بنیادی مقدس است که خالق هستی آن را مبتنی بر رحمت و مودّت میان زوجین قرار داده است. در این راستا کیفیت خلقت حوا و هدف از خلقت زنان در میان اهل‌فن، محل اختلاف بوده است. در فضای نزول و نزدیک به آن، عقاید جاهلی و روایات اسرائیلی هنوز در عقاید عرب نسبت به زنان رواج داشته است؛ ازاین‌رو برخی از مفسران متقدم با استناد به روایاتی که به دلیل ضعف سند و صحت محتوا در زمره اسرائیلیات برشمرده می‌شوند، حکایت از خلق حوا از دنده آدم داشته؛ وی را طفیلی آدم در خلقت و دارای هویتی بی‌ارزش و عقلی ناقص می‌دانند. عمده هدف خلقت زن را همانند خلقت چهارپایان و گیاهان به جهت منافع و اتمام نعمت بر مردان تلقی می‌نمایند؛ اما هر چه از عصر نزول قرآن می‌گذرد مفسران با استناد به آیات و روایات مستند که از خلقت مدبّرانه آدم و حوا همراه با تکریم هر دو حکایت می‌نماید؛ تجانس زن و مرد را ویژگی الزامی و مؤثر در تحکیم خانواده می‌دانند. هدف خلقت ازدواج را آرامش، ادامه سیر خلقت و تکامل روحی ایشان بیان نموده‌اند. در این پژوهش با روش تحلیلی، تطبیقی و با مطالعه کتب معتبر، در مقایسه کتب تفسیری متقدم و متأخر ضمن بررسی و تتبع و ارزیابی اقوال متعدد مفسران فریقین، اقوال متناقض با آیات و روایات مستند، نقد و رد شده و مقابل آن با دلیل عقلی و نقلی تأیید می‌شود.