تبیین روایی غرض سورۀ حجرات با تکیه بر ساختار درونی آیات

نشریه : قرآن‌پژوهی روایی

نویسنده : پديدآورنده : انسیه عسگری
پديدآورنده : فاطمه‌سادات رضوی

چکیده :

این پژوهش، با هدف تبیین غرض اصلی سورۀ حجرات و تکیه بر تحلیل ساختار درونی آیات و روایات، به روشی تلفیقی از «تفسیر ساختاری» و «تفسیر روایی» انجام شده است. در این راستا، ابتدا با بررسی روایات اسباب نزول و فضائل سوره، زمینۀ تاریخی نزول آن در سال نهم هجرت (عام الوفود) تحلیل گردید. سپس با الگوی تفسیر ساختاری، سوره در فصل‌های مجزا بررسی و در نهایت، محتوای سوره در بستر نزول آن تشریح شد. یافته‌ها نشان می‌دهد غرض سوره، تنظیم جامعۀ ایمانی بر پایۀ ادب نبوی، اخلاق مؤمنانه و تقوای عملی است که در قالب یک طرح تربیتی تدریجی (از باور تا رفتار) ارائه شده است. روایات شأن نزول نیز ـ به‌ویژه در آیات نخستین ـ، به فهم دقیق‌تر سیاق و انسجام درونی سوره کمک شایانی کرده‌اند. سورۀ حجرات با ساختاری هدفمند و مبتنی بر سیر تربیتی، پاسخی الهی به نیاز جامعه نوپای اسلامی برای تأسیس تمدن اخلاق‌محور بوده است. این سوره با وجود زمینه‌یابی تاریخی، پیام جاودانی دارد: مدیریت تنش‌های اجتماعی معاصر، منوط بر التزام به ادب نبوی، اخوت ایمانی و تقوای عملی است.