پراكندگى جغرافياىِ جمعيتى شيعيان اماميه بر مبناى كتاب «نقض» - صفحه 53

وجود داشتند كه ملقب به «رازى» بودند. اين افراد يا اهل رى بودند و يا چندى را در رى گذرانيده بودند. از ديگر دلايل مهم ارتباط امامان با شيعيان رى و كثرت شيعيان در آن‏جا، وجود يكى از وكلاى امام عصر به نام ابو الحسن محمّد بن جعفر اسدى در رى است. همچنين از ديگر چهره‏هاى شاخص اصحاب ائمّه، حضرت عبد العظيم حسنى است كه در شمار اصحاب امام رضا، امام جواد و امام هادى عليهم السلام بود. آمدن ايشان به رى هم نشانه وجود تشيّع در اين شهر و هم زمينه‏اى براى رشد دعوت شيعى بوده است. ۱
علاوه بر وجود افراد و شخصيت‏هاى شاخص، پايه‏گذارى و اقتدار حكومت‏هاى شيعه‏مذهب نيز در گرايش به تشيّع، حائز اهميت است. بنا بر اين، حكومت هشتادساله آل بويه در رى، با ملاحظه گرايش‏هاى شيعى و وزراى آنان، باعث ترويج هرچه بيشتر تشيّع در اين شهر گرديد. شاهان اين خاندان، خود از مروّجان فرهنگ و فضيلت بودند. همچنين صاحب بن عبّاد، بى‏نهايت علاقه‏مند به خاندان نبوّت بوده و بيش از نيمى از اشعارش در ستايش اهل بيت عليهم السلام است. او در رى، صاحب كتاب‏خانه‏اى عظيم بود كه مثل آن را در هيچ عهدى براى هيچ بزرگى ذكر نكرده‏اند. گويا در آن زمان، اين كتاب‏خانه به ميزان مجموع كتاب‏خانه‏هاى سراسر اروپا كتاب داشته است. دليل اين دعوى نيز سخن آرتور آپهام پوپ است. او اظهار مى‏كند:
شايد كتاب‏خانه شخصى مانند صاحب بن عبّاد در قرن دهم ميلادى، معادل مجموع كتاب‏خانه‏هاى سراسر اروپا بوده باشد و بديهى است كتاب‏هاى خوش‏خط مُذهّب اعلى در ميان آنها كم نبوده. ۲
خاندان‏هاى اصيل شيعى همچون خاندان بابويه، از ديگر عوامل پايدار در گرايش شيعى اين منطقه است. نخستين فرد، على بن حسين بن موسى بن بابويه، پدر شيخ صدوق است كه ابتدا در قم مى‏زيسته است؛ امّا در رى نيز آمد و شدى داشته است. ۳

1.همان، ص ۱۹.

2.پژوهشى در شاه‏نامه، ص ۱۱۰.

3.تاريخ گسترش تشيّع در رى، ص ۳۷.

صفحه از 62