از ناصبىگرى آغاز شده و به تشيّع امامى، پايان يافته است. در واقع، در پيشينهيابى دينىِ اين شهر، به تسنّن قوى در اين شهر مىتوان پى برد كه پس از پيروزى عباسيّان كاهش مىيابد و به مرور زمان و تحت تأثير شهر قم، به تشيّع گرايش پيدا مىكند، به گونهاى كه در قرن پنجم و ششم، مذهب تشيّع به صورت مذهبى قدرتمند در آن خودنمايى مىكند و سرانجام در قرن هشتم، اهل شهر و بيشتر ولايات آن، شيعه اثنى عشرى هستند. ۱
از جمله نمونههايى كه از فرايند تحوّل مذهبى در رى سخن مىگويد، مربوط به عصر اُمويان است. در اين زمان، كثير بن شهاب از سوى مغيرة بن شعبه (والى كوفه) به سِمَت حاكم رى منصوب شد و بر منبر رى به امام على عليه السلام فراوان دشنام مىداد، در حالىكه در سفرنامه ابو دلف در قرن چهارم هجرى اشاره شده كه شهرى است به نام «سورين» كه مردم از آن كراهت دارند و آن را به فال نيك نمىگيرند و بدان نزديك نمىشوند. سبب را پرسيدند، پيرمردى از اهالى آن سامان گفت: علت آن است كه شمشيرى كه با آن يحيى بن زيد كشته شده، در اين آب شسته شده است. ۲
در واقع، اين گزارش، دوسويه است: از يك جهت، نشانگر علايق غير شيعىِ بخشى از مردم رى در قرن دوم هجرى است و از سوى ديگر، حساسيت و علايق مثبت مردم رى را نسبت به اهل بيت عليهم السلام در قرن چهارم نشان مىدهد. البته يادآورى اين نكته هم حائز اهميت است كه در ميان دوستداران و بيعت كنندگان با زيد بن على، كسانى از مردم رى نيز وجود داشتند. ۳
آنچه به عنوان تشيّع اصيل در رى پديد آمد، ارتباط برخى از مردم و ساكنان رى با امامان شيعه بود. نخستين روايتى كه به اينگونه تماسها اشاره مىكند، ارتباط يكى از شيعيان رى با امام كاظم عليه السلام است. در ميان اصحاب امام كاظم و امام رضا عليه السلام، چند نفرى
1.جغرافياى تاريخى و انسانى شيعه در جهان اسلام، ص ۹۷.
2.سفرنامه ابو دلف، ص ۷۴ - ۷۵.
3.تاريخ گسترش تشيّع در رى، ص ۱۰.
