حميد بن زياد راوي سي‏امين روايت از احاديث اثناعشر در کتاب الغيبة نعماني است. سند روايت چنين است. «و أخبرنا أبو العباس أحمد بن محمد بن سعيد، قال: حدّثنا حميد بن زياد من کتابه و قرأته عليه» ^۱ . در سند اين روايت تصريح شده که اين روايت از کتاب حميد بن زياد گرفته شده؛ هر چند کتاب او به صورت مستقل از ميان رفته است .

نتيجه

بيشتر نگارش‏هاي حديثي سه قرن اول هجري در گذر زمان به صورت مستقل از ميان رفته، و تنها تعداد کمي از کتاب‌‌‌هاي حديثي اين دوره به دست ما رسيده است. اين مسأله باعث شده عده‏اي از مستشرقين و روشنفکران در قدمت منابع احاديث اثناعشر ترديد نموده، ادعا کنند اعتقاد به دوازده امام در نيمه قرن چهارم هجري بر اعتقاد شيعيان افزوده شده است .
با مراجعه دقيق به اندک نگارش‏هاي حديثي موجود در سه قرن اول درمي‏يابيم، گزارش احاديث اثناعشر در شش کتاب وجود دارد. همچنين با استفاده از روش منبع يابي از طريق اسناد روايات کتاب الکافي، الغيبة طوسي و الغيبة نعماني، توانستيم شانزده منبع حديثي ديگر را شناسايي نماييم.
افزون بر آن، با توجه به اين که نگارش‏هاي حديثي سه قرن اول در لا به ‏لاي کتاب‌‌‌هاي حديثي قرن چهارم و پنجم جاي گرفته، گزارش‏هاي حديثي موجود در منابع قرن چهارم و پنجم حاکي از وجود اين احاديث در نگارش‏هاي سه قرن اول است. بنا بر اين، ترديد در قدمت منابع احاديث اثناعشر نادرست و از سر ناآگاهي به وجود آمده است.

کتابنامه

ـ الاختصاص، الشيخ المفيد، تحقيق: علي اکبر الغفاري و السيد محمود الزرندي، الطبعة الثانية، بيروت: دار المفيد للطباعة و النشر و التوزيع، 1414 ق / 1993 م .
ـ الإرشاد، الشيخ المفيد، تحقيق: مؤسسة آل البيت عليهم السلام لتحقيق التراث، الطبعة الثانية، بيروت: دار المفيد للطباعة و النشر و التوزيع، 1414 ق / 1993 م .
ـ « از اماميه تا اثني عشريه»، اتان کلبرگ، مترجم: محسن الويري، فصلنامه پژوهشي دانشگاه امام صادق، زمستان 1374، شماره 2، صفحه 201 تا 220 .
ـ الأصول الستة عشر، عدّة محدثين، الطبعة الثانية، قم: دار الشبستري للمطبوعات، 1363 ش / 1405 ق.
ـ اعيان الشيعة، السيد محسن الأمين، تحقيق: حسن الأمين، بيروت: دار التعارف للمطبوعات، بي‏تا.
ـ الأمالي، الشيخ الصدوق، تحقيق: قسم الدراسات الإسلامية لمؤسسة البعثة، الطبعة الأولي، قم: مرکز الطباعة و النشر في مؤسسة البعثة، 1417 ق.