درخشان و ظريف را بر مجموعه اشياء يادگارى خود افزودم. اهالى از ارزش اين اشياء نادر آگاه هستند، و قطعاتى راكه ارزش هنرى بيشترى دارند و در هنگام حفر چاههاى جديد يا تعمير قناتها و كاريزهاى قديم كه هنوز آب در آنها جارى است به دست مى آيند، جمع مى كنند و در معرض فروش مى گذارند.
در داخل حصار شهر قديمى، و تقريباً در نيمه راه بين قلعه و مركز آن برجى آجرى و رفيع سر بر افراشته است كه مردم بدان برج «قديم» مى گويند،ولى قدمت آن از هزار سال افزون نيست. بعضى از نويسندگان تصور مى كنند كه آنجا آرامگاه خليل سلطان ۱ ، نواده امير تيمور، و همسر محبوب او شادملك است كه در قرن پانزدهم ميلادى (قرن نهم هجرى) مى زيسته اند. عده اى آن را به زمانى در حدود چهار قرن پيش تر نسبت مى دهند. و آن را مقبره طغرل بيگ ۲ كه در سال 1063 ميلادى (456 هجرى) وفات يافته است مى شمارند. من اكنون آن آمادگى را ندارم كه بگويم كدام يك از اين دو نظر مطابق حقيقت است، تنها مى توانم بگويم كه از اين برج در كتاب اصطخرى، ابن حوقل، و ياقوت نام برده نشده است. و از ديدن آن من به ياد برجهايى كه در همدان ديدم مى افتم.
1.خليل سلطان تيمورى (ياگوركانى)، ۷۸۶ ـ ۸۱۴ ق، پادشاه سلسله تيموريان؛ پسر ميرانشاه گوركانى و نوه امير تيمور. بعد از وفات (۸۰۷ هق) امير تيمور به دعوى سلطنت برخاست؛ پسرعموى خود، پير محمد جهانگير را شكست داد، و بر سمرقند دست يافت. مردى هنرمند و اهل ذوق و عشرت بود؛ به عشق مطربه اى، نامش شاد ملك، گرفتار شد و يكسره تسليم عشق او گشت. امرا بر او بشوريدند، و خليل سلطان به درگاه شاهرخ تيمورى رفت. پس از مرگ وى، شاد ملك نيز خود را با خنجرى هلاك كرد، و آن هردو را در يك مقبره در رى به خاك سپردند.ـ مترجم.
2.طغرل بيگ، مؤسس و اولين پادشاه (۴۲۹ ـ ۴۵۵ ق) سلسله سلاجقه بزرگ است كه در سن ۷۰ سالگى در رى وفات يافت و گويند در برج طغرل مدفون است.
برج طغرل بناى آجرى عظيمى به بلندى ۲۰ متر، و از بناهاى نيمه اول قرن پنجم هجرى مى باشد. ضمن تعميراتى كه در سال ۱۳۰۰ ق در آن به عمل آمد كليه علائم و آثار تاريخى و معمارى عصر سلجوقى (از قبيل كتيبه كوفى و نقش و نگار آجرى سبك سلجوقى) از بين رفت ـ مترجم.
