پژوهشى در باره نخستين و واپسين وحى قرآنى - صفحه 5

2. بخشى از آيه 3 از سوره مائده: به نقل يعقوبى ، واپسين آيه نازل شده بر پيامبر خدا صلى اللَّه عليه و آله (الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَمَ دِينًا ؛ امروز دينتان را كامل كردم و نعمتم را بر شما تمام ساختم ، و اسلام را دين مورد پسند برايتان قرار دادم) بود. يعقوبى همين نقل را صحيح و استوار دانسته، نزول اين آيه را در روز ابلاغ امامت على بن ابى طالب عليه السلام در غديرخم تأييد مى‏كند. ۱
در نقل ديگرى آمده است كه پس از سوره (إِذَا جَآءَ نَصْرُ اللَّهِ) آيه (الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ) فرود آمد و اين آخرين آيه بود و آن حضرت صلى اللَّه عليه و آله هشتاد روز پس از نزول اين آيه در گذشت. ۲
3. آيه‏176 از سوره نساء:به‏گفته براء بن عازب،آخرين آيه نازل شده (يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِى الْكَلَلَةِ إِنِ امْرُؤٌاْ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَآ إِن لَّمْ يَكُن لَّهَا وَلَدٌ فَإِن كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِن كَانُواْ إِخْوَةً رِّجَالًا وَنِسَآءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَن تَضِلُّواْ وَاللَّهُ بِكُلِ‏ّ شَىْ‏ءٍ عَلِيمُ ؛ از تو [ در باره كلاله ] فتوا مى‏طلبند؛ بگو: خدا در باره كلاله فتوا مى‏دهد: اگر مردى بميرد و فرزندى نداشته باشد، و خواهرى داشته باشد، نصفِ ميراث از آنِ اوست. و آن [ مرد نيز ] از او ارث مى‏برد، اگر براى او [ خواهر ]فرزندى نباشد. پس اگر [ ورثه فقط ] دو خواهر باشند، دوسوم ميراث براى آن دو است، و اگر [ چند ]خواهر و برادرند، پس نصيب مرد، مانند نصيب دو زن است. خدا براى شما توضيح مى‏دهد تا مبادا گم راه شويد، و خداوند به هر چيزى داناست)است. ۳ فرّاء هم اين آيه را، آخرين آيه نازل شده معرفى مى‏كند. ۴
4. آيات پايانى سوره توبه: أبىّ بن كعب ، واپسين آيه نازل شده را آيات پايانى

1.تاريخ اليعقوبى : ج‏۲ ص‏۴۳.

2.تفسير منهج الصادقين : ج‏۱۰ ص‏۳۸۱ - ۳۸۲.

3.أسباب النزول : ص‏۱۷؛ أحكام القرآن، جصاص : ج‏۳ ص‏۱۷؛ التبيان فى تفسير القرآن : ج‏۳ ص‏۴۰۷.

4.التبيان فى تفسير القرآن : ج‏۳ ص‏۴۳۵؛ مجمع البيان ج‏۳ ص‏۲۴۶.

صفحه از 8