كليدواژهها: شيعه دوازده امامى (اثنى عشرى)، جغرافياى جمعيتى، سلجوقيانِ ايران، كتاب نقض.
مقدّمه
كتاب نقض، معروف به بعض مثالب النواصب فى نقض «بعض فضائح الروافض»، از متون ارزشمند و قابل توجّهى است كه در حدود سال 560ق، توسط عبد الجليل قزوينى رازى، شخصيت مبرّز و روحانى سده ششم هجرى به نگارش در آمده است.
از ميان اهالى علم و فرهنگ، افرادى چون علّامه محمّد قزوينى، مرحوم عبّاس اقبّال آشتيانى، جلال الدين محدّث و بسيارى از پژوهشگران كه در تنظيم لغتنامه دهخدا همكارى داشتند، در جمعآورى نسخههاى اين كتاب، تلاش و همّت فراوان نمودند. نقض، محصول سدههاى پنجم و ششم هجرى است. در اين زمان، پيروان مذاهب مختلف اسلامى با قلم و زبان و در مواردى با شمشير، به جان يكديگر مىافتادند و كتاب نقض نيز نمونهاى از كتبى است كه در اين شرايط زمانى نگاشته شده و مملو از مسائل: كلامى، جدلى، ادبى، تاريخى، اجتماعى و... است. همانطور كه از عنوان كتاب بر مىآيد، موضوع آن، پاسخ دادن و رد كردن نسبتهاى ناروا و تهمتهايى است كه دانشمند سنّى ساكن شهررى (احتمالاً موسوم به شهاب الدين تواريخى شافعى) به شيعيان داده است.
در اين نوشتار، توجّه بر: پراكندگى، تركيب و ساختار جمعيتى شيعيان است. با اين كه دادههاى جمعيتى به طور مشخّص در اين متن اندك است، امّا كلياتى كه در باره تركيب جمعيت به دست مىدهد، تصويرى از ساختار اجتماعى شيعيان آن عصر را نمايان مىسازد كه بيانگر فرايند زندگى اجتماعى اين گروه، در خلال قرن ششم هجرى است.
در اين پژوهش سعى مىشود با رويكردى اجتماعى، به بررسى جغرافياىِ جمعيتى شيعيان پرداخته شود. مىتوان گفت كه تاكنون مطالعه روشمندى به طور
