«تصوير تاريخى از مريم مقدس در نخستين آثار تاريخ اسلام» ^۱ اثر نعمت اللّه اقين ^۲

نخستين آثار تاريخ اسلام حاوى داستان هايى درباره انبياى الهى و مريم مقدس هستند؛ اما در اين آثار يك الگوى قاعده مند و ديدگاه منسجم ديده نمى شود. بنابراين، تصور مى رود كه اطلاعات موجود همگى مربوط به منافع مختلف هستند. به راحتى مى توان در مورد داستان حضرت مريم دو حكايت مختلف و بيانگر دو ديدگاه متفاوت ارائه كرد؛ به طور مثال، حضرت مريم در يك داستان از داشتن فرزندى همچون عيسى شادمان است و به خود مى بالد، اما در داستانى ديگر از داشتن فرزندى بى پدر خجل و شرمنده است. مى توان اين گونه استدلال نمود كه هريك از اين حكايت ها ذهنيت منبع خود را مى رسانند. هدف اين مقاله تحليل و بررسى نيم رخ تاريخى مريم مقدس در كتاب بدءالحق و قصص انبياء ^۳ اثر عمربن وسيمه الفارسى ^۴ (م902م) و تاريخ الرسل و الملوك ^۵ محمدبن جرير طبرى و تعيين منابع اصلى آنهاست. مهم ترين منابع در مورد حضرت مريم، به استثناى قرآن و روايات نبوى، ظاهرا انجيل ژاكوب ^۶ است كه از جمله آثار جعلى و مشكوك برگرفته از كتب مقدس است. به نظر مى رسد كه نخستين آثار اسلامى مزبور مستقيم يا غيرمستقيم از انجيل ژاكوب نقل قول كرده باشند.

«تحليل انتقادى سند و متن حديث ثعلب» ^۷ نوشته قدير پاقسوى ^۸

ثعلب بن حاطب ^۹ حضور پيامبر رسيد و از ايشان خواست براى بهبود وضعيت معيشت و كسب و كار او دعا كند. اما وقتى دعاى پيامبر در حقّ او مستجاب شد و به ثروت دست يافت، ميلى به پرداخت خمس و زكات مالش نداشت. زمانى هم كه درصدد پرداخت آن برآمد، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و امامان بعد از ايشان، آن را رد كردند. اين حكايت در ميان مسلمان بسيار رايج است و معتقدند كه شأن نزول آيه 75 سوره توبه است. به علاوه، امامان جماعت مساجد و مبلغان مذهبى معمولاً از اين آيه براى بيدارى دينى مردم استفاده مى كنند. در اين مقاله، حديث ثعلب مورد انتقاد و بررسى قرار مى گيرد.

«تخريج: ابزارى براى مقابله» ^۱۰ نوشته احمد اورقمز ^۱۱

تخريج به معناى يافتن منشأ حديث و آگاهى از صحت آن، روند بسيار مناسبى براى نقد است. به