جدیدترین شماره ماهنامه فرهنگی ـ اجتماعی «موعود» ویژه مهر و آبان ۱۴۰۵، در قالب ویژه‌نامه‌ای تفصیلی به بازخوانی جایگاه امامت در اندیشه امامیه و تبیین مقامات هویتی و نسبی اهل‌بیت(ع) منتشر شد. این شماره در کنار بررسی پاسخ‌های کلامی قدما به مرز میان نبوت و امامت، به چرایی استمرار ابتلائات در عصر غیبت، بازخوانی اسناد تاریخی پیرامون روایات مهدوی و معرفی دانشنامه راویان مهدوی پرداخته است.
بخش اصلی این شماره در قالب یک ویژه‌نامه تخصصی، به موضوع «امامت در اندیشه امامیه» اختصاص یافته است. در این پرونده، پژوهشگران و صاحب‌نظران به واکاوی «جایگاه امام در آموزه‌های اسلامی» و تبیین «مقامات هویتی و نسبی اهل‌بیت علیهم‌السلام» پرداخته‌اند.
اسماعیل شفیعی سروستانی سردبیر ماهنامه موعود در نوشتار آغازین این شماره، با تبیین مفهوم منشور هویت در مکتب امامیه، به جایگاه زیارت جامعه کبیره می‌پردازد. او می‌نویسد که هر مکتب الهی افزون بر متون وحیانی و سنت نبوی، نیازمند متونی است که ساختار معرفتی آن را در قالبی منسجم و نظام‌مند عرضه کند. در این ساحت، زیارت جامعه کبیره نه یک شرحِ حاشیه‌ای، بلکه عالی‌ترین تعیین مصداق تام برای اصول کلی معارف اسلامی است. همین ویژگی است که این زیارت را از سطح یک متن عبادی فراتر برده و راز ماندگاری و پویایی آن را در طول تاریخ رقم زده است.
ایرج حجازی در نوشتاری دیگری، به تحلیل پدیده‌ای می‌پردازد که از آن با عنوان غافلگیری تاریخی یاد می‌کند؛ رویدادی پس از وقوع جنگ تحمیلی سوم که محاسبات تحلیل‌گران غربی را برهم زد. در حالی که اتاق‌های فکر و استراتژیست‌های غربی جامعه ایرانی را در آستانه فروپاشی درونی می‌پنداشتند، آنچه در پهنه خیابان‌ها رقم خورد، نه ازهم‌گسیختگی، بلکه یک بعثت اجتماعی و حماسه‌ای از جنس همبستگی عمومی بود. نویسنده در این جستار، با تکیه بر مبانی قرآنی و رویکردی جامعه‌شناختی، ابعاد تمدنی این کنش مردمی را واکاوی کرده و افق‌های پیش روی حکمرانی در دوران پساجنگ را ترسیم می‌کند.
راز مگوی عاشورا؛ واکاوی نقش جریان نفوذ در واقعه کربلا
سیدعبدالله حسینی در بخش نخست از سلسله مقالات «شناسایی قاتل اصلی امام حسین(ع)»، با طرح یک تمثیل، به بازخوانی لایه‌های پنهان واقعه عاشورا می‌پردازد. او با طرح این پرسش که آیا عامل یک فاجعه، همان مجری مستقیم آن است یا طراح استراتژیک آن، معتقد است همان‌گونه که در جنایات معاصر مانند بمباران مدرسه میناب، عاملان بمباران، صرفاً بازوان اجرایی قدرت‌های نظیر آمریکا و اسرائیل محسوب می‌شوند، در پرونده شهادت امام حسین(ع) نیز باید از یزید و لشکریانش فراتر رفت و به سراغ قاتل و جریان استراتژیستی رفت که ردپای آن در شهادت تمامی انبیای الهی دیده می‌شود.
به زعم نویسنده، این جریان نفوذ، با چنان مهارتی صحنه کربلا را طراحی کرده که چهارده قرن در حاشیه امن باقی مانده است. حسینی با تکیه بر آیات قرآن در معرفی یهود به عنوان دشمن سرسخت اهل‌بیت(ع)، به واکاوی تاریخی کوچ هدفمند قبایل یهود به یثرب، قرن‌ها پیش از اسلام، پرداخته و توالی وقایعی نظیر کارشکنی‌های جنگ‌های احد و خندق، سوءقصدها به پیامبر(ص) و نفوذ یهودی‌نماها در دوران پس از رحلت پیامبر(ص) را زمینه‌ساز انحراف مسیر خلافت و شکل‌گیری واقعه کربلا می‌داند.
سیر شکل‌گیری اندیشه امامیه
علی حسینی‌زاده خضرآباد در گزارشی مبسوط، مباحث خود را با طرح پرسش‌هایی آغاز کرده است؛ از جمله برتری امامان بر پیامبران پیشین، گستره علم امام و آگاهی از حقایق عالم، امکان معجزه برای امامان، ارتباط با فرشتگان و مرزهای تشریع و تبیین شریعت. وی با استناد به متونی از ابوالحسن اشعری، شیخ مفید، ابوسهل نوبختی، شیخ کلینی و صفار قمی نشان می‌دهد که تنوع دیدگاه‌های کهن، برخاسته از تلاش متکلمان برای مرزبندی میان امامت و نبوت با حفظ اصولی چون «عصمت»، «نص الهی» و «خاتمیت» بوده که با شکل‌گیری مکتب بغداد انتظام یافته است.
وی بحث خود را با طرح پرسش‌هایی آغاز می‌کند؛ از جمله این‌که آیا امامان از همه پیامبران (به‌جز پیامبر خاتم) برترند؟ گستره علم امام تا کجاست؛ آیا تنها به احکام شریعت آگاهند یا بر تمام حقایق عالم احاطه دارند؟آیا معجزه مختص پیامبران است یا امامان نیز صاحب اعجازند؟ کیفیت ارتباط امام با عالم فرشتگان و مکالمه با آنان چگونه است؟ و سرانجام این‌که آیا امام صرفاً مفسر و پاسدار دین است یا در قلمرو تشریع نیز شأن ویژه‌ای دارد؟
نویسنده با تکیه بر متون و گزارش‌های کهن نشان می‌دهد که پاسخ متکلمان نخستین به این پرسش‌ها همواره یکسان نبوده است؛ چنان‌که گزارش ابوالحسن اشعری از دیدگاه‌های قرن چهارم، رویکرد شیخ مفید، آرای ابوسهل نوبختی و روش بزرگانی چون شیخ کلینی و صفار قمی، تنوع این دیدگاه‌ها را بازمی‌تاباند.
در جمع‌بندی این پژوهش آمده است: این تنوع آرا پیش از آن‌که ناشی از تردید در اصل امامت باشد، محصول تلاش متکلمان برای تعیین دقیق مرزهای امامت و نبوت با حفظ اصولی چون عصمت، الهی‌بودن امامت و اصل خاتمیت بوده است؛ اختلافاتی که بعدها با شکل‌گیری مکتب بغداد نظام‌مند شد. شناخت این سیر تاریخی اثبات می‌کند که آموزه‌های شیعه درباره مقامات امامان، محصول گفتگوهای ژرف علمی برای جمع میان «نصوص دینی»، «استقلال عقلی» و «خاتمیت» بوده است.
آنچه باید درباره امامان معصوم بدان معتقد باشیم
ابراهیم شفیعی سروستانی با تأکید بر لزوم معرفت تفصیلی نسبت به امام عصر(عج) و اجتناب از مرگ جاهلی، به بازخوانی باب امامت از کتاب گران‌سنگ «الهدایه» شیخ صدوق پرداخته و ۱۲ ویژگی اعتقادی امامان معصوم را برمی‌شمارد. اسماعیل شفیعی سروستانی نیز در نوشتاری به بررسی جایگاه وجودی عترت پیامبر از حیث «هویت الهی»، «انتساب به رسول خدا(ص)» و نقش بنیادی آنان در منظومه هدایت هستی پرداخته است.
پاسخ به شبهه کلامی؛ چرایی حجیت خودتوصیفی امامان
عبدالله شیرازی به پرسشی مهم پاسخ می‌دهد: «چگونه می‌توان با روایات خود ائمه(ع)، جایگاه و مقامات آنان را اثبات کرد؟» او تبیین می‌کند که حجیت این کلام ناشی از دلایل مستقل و متواتر قرآنی و روایی نظیر آیه تطهیر، آیه اولی‌الامر، حدیث ثقلین و حدیث سفینه است که پیشاپیش عصمت، مرجعیت علمی و لزوم اطاعت بی قید و شرط از آنان را به اثبات رسانده‌اند.
سنت ابتلا و غربال الهی در عصر غیبت
ماندانا بیگ‌جلالی در مقاله‌ای به تبیین چهارمین سنت الهی در فلسفه تاریخ پرداخته است. وی در امتداد سنت‌های «وراثت صالحان»، «نصرت مؤمنان» و «نابودی فساد»، به این پرسش کلیدی پاسخ می‌دهد که چرا وعده نهایی با تأخیر محقق می‌شود و مؤمنان در عصر غیبت با ابتلائات روبرو هستند؟ نویسنده سنت ابتلا و غربالگری را نه صرفاً رنج، بلکه فرآیندی دقیق و هدفمند برای تمحیص، تفکیک خلوص مؤمنان و آماده‌سازی جامعه جهت پذیرش دولت جهانی عدل برمی‌شمارد.
چاوشخوان انتظار و بخش ادبی
واحد پژوهش مؤسسه موعود در بخش «چاوشخوان انتظار» به واکاوی زندگی، سوانح احوال و ازدواج اسماء بنت عمیس از جمله ازدواج با امیرالمؤمنین علیه‌السلام، مقامات علمی، شاگردان و راویان و به ویژه بررسی روایات مهدوی نقل‌شده از این بانوی صحابی پیشگام پرداخته است. این شماره همچنین در بخش «گلستانه» تازه‌ترین سروده‌ها و اشعار شاعران آیینی پیرامون انتظار و مهدویت را گردآوری کرده است.
رونمایی از دانشنامه راویان مهدوی
پشت جلد این شماره از ماهنامه موعود نیز به معرفی دو اثر مرجع و پژوهشی در حوزه مهدویت‌پژوهی اختصاص یافته و خبر از رونمایی آن‌ها داده است. دانشنامه مؤلفان مهدوی اثری پژوهشی که به شرح حال، کارنامه علمی و میراث مکتوب مؤلفان و دانشمندانی می‌پردازد که در پنج قرن نخست هجری درباره مهدویت، حضرت ولی‌عصر(عج) و آموزه‌های مهدوی قلم زده‌اند. این دانشنامه ضمن ارائه زندگینامه، اطلاعات کتاب‌شناسی و تاریخی آثار را به‌دقت تحلیل و توصیف کرده است.
