آیین رونمایی از کتاب «زیارت؛ گفتوگوی حوزه و دانشگاه»، ۱۴ شهریورماه از سوی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد.
آیین رونمایی از کتاب «زیارت؛ گفتوگوی حوزه و دانشگاه»، ۱۴ شهریورماه با حضور حجتالاسلام والمسلمین کاظم رحمانستایش، دانشیار دانشگاه قم و سردبیر فصلنامه مشکوة و حجتالاسلام والمسلمین سیدرضا شیرازی، مدیر پژوهشکده زیارت بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی و نویسنده اثر برگزار شد.
حجتالاسلام والمسلمین سیدرضا شیرازی، نویسنده کتاب و مدیر پژوهشکده زیارت بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در این مراسم با اشاره به تحولات شتابان دنیای معاصر در حوزه ارتباطات و فناوری، اظهار کرد: در جهان امروز، ساختار تولید، توزیع و مصرف دانش دستخوش تغییرات جدی شده است و موضوعات جدیدی همچون هوش مصنوعی و آیندهپژوهی در کنار تحولات فناوری، افقهای تازهای را پیش روی پژوهشگران قرار دادهاند.
وی با بیان اینکه شیوه سنتی تولید دانش دیگر پاسخگوی نیازهای جدید نیست، افزود: در گذشته، تولید دانش بیشتر ساختاری هرمی داشت؛ به این معنا که دانش در یک حوزه تخصصی تولید میشد و سپس از طریق صنعت و جامعه مورد استفاده قرار میگرفت، اما امروز این الگو در حال تغییر است و حرکت به سمت تولید دانش به صورت شبکهای، میانرشتهای و فرارشتهای ضرورت یافته است.
شیرازی ادامه داد: در این رویکرد، رشتههای مختلف علمی در گفتوگو و تعامل با یکدیگر قرار میگیرند و تولید دانش حاصل همکاری میان پژوهشگران، صاحبنظران، ارزیابان، مصرفکنندگان دانش و ذینفعان مختلف است.
وی تأکید کرد: اگر قرار است برای ۱۰ یا ۲۰ سال آینده سیاستگذاری علمی داشته باشیم، باید از هماکنون تحولات پیشرو را بشناسیم و نسبت به نیازهای آینده برنامهریزی کنیم.
ضرورت توجه به ابعاد معنوی انسان در مطالعات آینده
مدیر پژوهشکده زیارت بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به تحولات فرهنگی و اجتماعی جهان معاصر، گفت: در کنار توجه به ابعاد مادی زندگی، باید تحولات مربوط به معنویت و نیازهای معنوی انسان نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: در جهان امروز، در کنار مطالعات مرتبط با رفاه، مصرف و نیازهای مادی، موضوعاتی همچون معنویت، گردشگری مذهبی، زیارت و تجربههای دینی نیز به حوزههای مهم مطالعاتی تبدیل شدهاند.
شیرازی با تأکید بر ظرفیتهای علمی حوزه زیارت، اظهار کرد: گردشگری مذهبی، زیارت و مطالعات مرتبط با تجربههای معنوی، تنها موضوعاتی فرهنگی نیستند، بلکه با حوزههایی همچون اقتصاد، صنعت گردشگری، سینما، توسعه شهری، ارتباطات اجتماعی و حتی سیاستگذاری فرهنگی ارتباط دارند؛ از این رو، لازم است ابعاد درونی و معنوی زیارت و همچنین نمودهای بیرونی آن در جامعه، با رویکردی علمی و پژوهشی مورد مطالعه قرار گیرد.
ضرورت توسعه مطالعات زیارتپژوهی
نویسنده کتاب «زیارت؛ گفتوگوی حوزه و دانشگاه» در ادامه با اشاره به وضعیت مطالعات زیارت در جهان، گفت: در جهان امروز، حوزه مطالعات گردشگری مذهبی و دینی، بهویژه در فضای علمی انگلیسیزبان، به یک حوزه مطالعاتی نسبتاً گسترده تبدیل شده است و پژوهشگران و مراکز علمی متعددی در کشورهای مختلف در این زمینه فعالیت میکنند.
وی افزود: در حوزه گردشگری مذهبی و دینی، نشریات، گروههای علمی و حلقههای پژوهشی متعددی شکل گرفتهاند و این حوزه به عرصهای جدی برای تولید و رقابت علمی تبدیل شده است.
شیرازی با اشاره به ظرفیتهای موجود در کشور، گفت: در زمینه زیارتپژوهی، مقالات و پایاننامههای ارزشمندی تولید شده است، اما همچنان در زمینه مطالعات مبنایی و تولید ادبیات علمی مدرن درباره زیارت با کاستیهایی مواجه هستیم.
وی ادامه داد: اگرچه در حوزههای کلامی، فلسفی، عرفانی و دینی درباره زیارت میراث غنی و ارزشمندی داریم، اما لازم است این ظرفیتها در قالب ادبیات علمی جدید و با بهرهگیری از روشهای نوین پژوهشی بازتولید و عرضه شوند.
مدیر پژوهشکده زیارت بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی تصریح کرد: موضوعاتی مانند فقه زیارت، امنیت زیارت، توسعه شهری، گردشگری زیارت، اقتصاد زیارت و ابعاد اجتماعی و فرهنگی آن نیازمند پژوهشهای عمیقتر و میانرشتهای هستند.
وی تأکید کرد: برای حضور مؤثر در عرصه بینالمللی زیارتپژوهی، باید ضمن استفاده از دانش و تجربه موجود، زمینه گفتوگو میان صاحبنظران حوزه و دانشگاه و تولید ادبیات بومی و علمی فراهم شود.
شیرازی در ادامه درباره چگونگی شکلگیری کتاب «زیارت؛ گفتوگوی حوزه و دانشگاه»، گفت: ایده اصلی این اثر بر گفتوگو و همافزایی میان صاحبنظران حوزه و دانشگاه شکل گرفته و تلاش شده است دیدگاههای مختلف درباره زیارت در کنار یکدیگر قرار گیرد.
وی افزود: این کتاب بر پایه گفتوگو با صاحبنظران و استفاده از دیدگاههای علمی آنان شکل گرفته و در آن تلاش شده است قرابتهای مفهومی و موضوعی میان دیدگاههای مختلف شناسایی و مستندسازی شود.
اهمیت تدوین نظام مسائل زیارت
در ادامه این مراسم، حجتالاسلام والمسلمین کاظم رحمانستایش، دانشیار دانشگاه قم و سردبیر فصلنامه مشکوة با اشاره به جایگاه زیارت در فرهنگ شیعی، اظهار کرد: در جامعه شیعی، زیارتگاهها و اماکن منسوب به اهل بیت(ع) و امامزادگان، نقش مهمی در حیات فرهنگی و اجتماعی جوامع ایفا کردهاند و در بسیاری از شهرها، این اماکن به یکی از محورهای هویتی و فرهنگی تبدیل شدهاند.
وی افزود: موضوع زیارت مسئلهای گسترده و چندبعدی است و نمیتوان به سادگی از کنار آن عبور کرد؛ چراکه زیارت با حوزههای مختلف معرفتی، تاریخی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، فقهی و حتی معماری و شهرسازی ارتباط دارد.
رحمانستایش ادامه داد: بررسی زیارت میتواند موضوعاتی همچون جایگاه معرفتی زیارت، تاریخ زیارتگاهها، مسائل اجتماعی، زیارتگاهها و بناهای مرتبط با آنها، ارتباط مردم با این اماکن، مسائل فقهی و همچنین نقش متولیان و متصدیان زیارتگاهها را دربرگیرد.
وی با اشاره به تلاش انجامشده در کتاب، گفت: یکی از نقاط قوت این اثر، تلاش برای تنظیم نظام مسائل زیارت و جستارگشایی در موضوعات مختلف مرتبط با آن است.
دانشیار دانشگاه قم با اشاره به روش پژوهشی بهکاررفته در این اثر، اظهار کرد: یکی از ویژگیهای مهم این کتاب، استفاده از گفتوگو به عنوان روشی برای تولید و ثبت ایدههای پژوهشی است.
وی افزود: در گفتوگوهای علمی، گاهی ایدههایی برای نخستین بار شکل میگیرند و مطرح میشوند؛ ایدههایی که ممکن است در فرآیند تأمل و پژوهش عمیقتر، به موضوعات و مسیرهای جدید پژوهشی تبدیل شوند.
رحمانستایش ادامه داد: تبدیل این ایدهها و گفتوگوهای شفاهی به متن مکتوب و مستند، اقدامی ارزشمند است؛ زیرا بخشی از ظرفیتهای علمی و فکری صاحبنظران را ثبت و برای پژوهشهای آینده قابل استفاده میکند.
وی این رویکرد را برای حوزه مطالعات زیارت مهم دانست و گفت: تلفیق دیدگاههای حوزه و دانشگاه و ایجاد زمینه گفتوگو میان صاحبنظران میتواند به توسعه دانش زیارتپژوهی کمک کند.
زیارتپژوهی؛ حوزهای نوظهور و نیازمند کار علمی گسترده
در بخش دیگری از این مراسم، احد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به اهمیت توسعه مطالعات زیارت، اظهار کرد: زیارتپژوهی در آیین و فرهنگ شیعه، حوزهای نوظهور است که توسعه آن به تلاشهای علمی و پژوهشی گسترده نیاز دارد.
وی با اشاره به ساختار کتاب «زیارت؛ گفتوگوی حوزه و دانشگاه»، افزود: این اثر در دو بخش «جستارها» و «گفتارها» تنظیم شده است و میتواند گامی در جهت توسعه ادبیات علمی حوزه زیارتپژوهی باشد.
رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با تقدیر از تلاش نویسنده در تدوین این اثر، گفت: انتشار چنین آثاری میتواند زمینه را برای گسترش گفتوگوهای علمی و بهرهگیری از دیدگاههای صاحبنظران فراهم کند.
وی همچنین با اشاره به اهمیت توجه به عرصههای جدید علمی و بینالمللی، بر ضرورت شناسایی و حمایت از نظریهپردازان و پژوهشگران داخلی تأکید کرد و گفت: گفتوگوهای علمی و دیدگاههای تولیدشده در این زمینه باید ثبت و منتشر شده و در اختیار جامعه علمی قرار گیرد.
آغاز مسیری برای توسعه ادبیات علمی زیارت
آیین رونمایی از کتاب «زیارت؛ گفتوگوی حوزه و دانشگاه» در حالی برگزار شد که مباحث مطرحشده در آن بر ضرورت توسعه مطالعات میانرشتهای در حوزه زیارت و ایجاد ارتباط مؤثر میان حوزههای علمیه، دانشگاهها و مراکز پژوهشی تأکید داشت.
این اثر را میتوان تلاشی برای ثبت گفتوگوهای علمی، شناسایی مسائل زیارت، ایجاد ادبیات علمی جدید و فراهم کردن زمینه برای پژوهشهای آینده در حوزه زیارتپژوهی دانست؛ حوزهای که با توجه به ابعاد گسترده معرفتی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و معنوی خود، ظرفیت قابل توجهی برای مطالعات میانرشتهای و تولید دانش دارد.
