مدیر حوزههای علمیه، با اشاره به راهپیمایی مردم در روز ۲۲ دیماه تأکید کرد: باید خدا را شاکر باشیم که مردم ایران، برگ زرین و صفحه نوینی در تاریخ ایران خلق کردند و عظمت آفریدند و مسئولان و حوزه باید خادم مردم باشند.
آیتالله علیرضا اعرافی؛ مدیر حوزههای علمیه، ۲۳ دیماه در همایش ملی فقه و اخلاق که از سوی پژوهشگاه قرآن و حدیث مؤسسه دارالحدیث در قم برگزار شد، با اشاره به هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر اکرم(ص) و مبعث، افزود: امیر بیان در نهجالبلاغه در مورد سیمای پیامبر(ص) فرموده است که ایشان خورشید فروزان و چراغ منیری بود که بر جهان تابید و جهان را تا قیامت به انوار معرفت منور کرد و خود نبی اعظم(ص) هم فرمود: انی بعثت لمکارم الاخلاق.
اعرافی اظهار کرد: تمایز یا وحدت فقه و اخلاق یک مقوله است و اینکه علوم میتواند در عین جدایی مقاصد واحدی داشته باشند موضوعی دیگر است یعنی ممکن است کسی کلام و فقه را مجزا بداند اما مقاصد آن را واحد بداند و در درون یک علم هم اینطور است مثلا فقه چهار بخش میشود که این موضوع قرارداد بین ما هست.
استاد حوزه علمیه بیان کرد: تمایز علوم به یک معنا حقیقی و به یک معنا قراردادی است. زمانی تعلیم و تربیت علم نبود اما اکنون علوم تربیتی داریم و پزشکی هم اینطور است. بنابراین نباید خیلی نگران باشیم که کسانی بگویند اخلاق و فقه از هم جدا هستند، چون این وحدت و تفکیک مانعی برای مقاصد روشن هر دو ندارد.
مدیر حوزههای علمیه با بیان اینکه در ارتباط بین فقه و اخلاق موجود چند نظریه وجود دارد، تصریح کرد: یکی اینکه این دو کاملا مستقل از هم هستند؛ یکی اینکه این دو یکی است و دیگری اینکه هستههای مستقل ثابت در هر دو هست اما بخشهای فراوانی از اخلاق در فقه وجود دارد و باید وارد فقه شود.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه بنده بیشتر معتقد به این رویکرد سوم هستم ضمن اینکه معتقدم در هستههای سخت مستقل هر دو علم هم روابطی بین فقه و اخلاق وجود دارد، اظهار کرد: بنابراین اگر دو علم جدا هم باشند باز در همه سطوح با هم مرتبط هستند.
مدیر حوزههای علمیه با تأکید بر توسعه فقه که میتواند اخلاق را هم دربرگیرد، اظهار کرد: فقه در محدوده احکام تکلیفی، احکام خمسه دارد اما به دلیل اهمیت فرهنگسازی باید خیلی از موارد از اخلاق وارد فقه شود و به کمک فرهنگسازی اجتماعی بیاید.
اعرافی تصریح کرد: هم افعال درونی و رفتارهای باطنی به خصوص در جایی که اختیاری است در دایره شمول فقه قرار میگیرد آن هم با تعریفی که در فقه آمده است لذا حتما ما فقه اعتقادات داریم یعنی کدام عقیده واجب و یا مستحب و حرام است.
فقه اعتقادات
عضو فقهای شورای نگهبان با بیان اینکه دایره وسیعی از اعتقادات، یک کتاب فقهی تولید میکند، اضافه کرد: ما اخلاق فردی و اجتماعی داریم که بخشهایی از آن در فقه وجود دارد و البته بخشهای زیادی در اخلاق داریم که جای آن در فقه خالی است.
استاد حوزه علمیه گفت: صفات مستقیم نمیتواند وارد فقه شود ولی تحصیل و اجتناب از صفات در موارد زیادی اختیاری است و فقه میتواند و باید وارد شود.
اعرافی بیان کرد: تقریبا همه مسائل کلامی و اخلاقی منظر فقهی دارد و این باعث گشایش در ابواب فقهی خواهد شد لذا میتوانیم ابوابی را در فقه باز کنیم که از کلام و اخلاق کمک میگیرد.
وی با اشاره به اهمیت عقل، اضافه کرد: عقل مستقل و سیره عقلا و برخی مفاسد و مصالح به صورت محدود قابل پذیرش است ولی ظنیات مورد اعتماد در انضباط شرعی نیست گرچه در علم اخلاق سکولار قابل پذیرش است. در این مناهج کتاب و سنت هم در کنار اخلاق قرار دارند ولی در اخلاق سکولار این موضوع وجود ندارد.
اعرافی با تأکید بر توسعه ابواب فقهی با نگاه به اخلاق تصریح کرد: در اهداف هم باید به برخی نکات توجه کنیم زیرا اهداف فقه، طولی است و نمیتوان گفت سعادت از بخشهای طولی فقه خارج است زیرا عمل حب لله و عبادات و شکرگزاری و ... ارزش دارد و این اهداف هم در فقه هست؛ یعنی بخشی از فقه برای تحصیل ثواب و دوری از عقاب و بخشی برای قرب به خداوند و ... است.
آیتالله اعرافی با اشاره به راهپیمایی مردم در روز ۲۲ دیماه تأکید کرد: باید خدا را شاکر باشیم که مردم ایران، برگ زرین و صفحه نوینی در تاریخ ایران خلق کردند و عظمت آفریدند؛ مردم قائمه اصلی جامعه هستند که باید با همه توان مورد صیانت قرار بگیرند.
وی با تأکید بر اینکه یگانه قدرتی که ما را از سایر کشورها متمایز میکند همین قدرت مردمی است، افزود: مسئولان، روحانیت و حوزه باید خادم مردم و پاسدار ارزشهای الهی در جامعه و دارای تواضع و سلوک مناسب در برابر مردم باشیم و پیام درست این پدیده حیرتآفرین و خیرهکننده را دریافت کنیم.
