3. و در بسياري از مواقع، مستدل:
عن ابن الحسن الرضا عليه السلام انه ذکر: ان اسم ابليس حارث، و انما قول الله عز و جل: «يا ابليس» يا عاصي و سمي ابليس لانه ابلس من رحمة الله عزوجل.۱
اين گزارهها از جهاتي، جزء بهترين و دقيقترين منابعي هستند که در تفسير واژگان به دست ما رسيدهاند؛ زيرا امامان عليها السلام از لحاظ فصاحت و بلاغت در حد بسيار بالايي بودهاند و نظام هستي را به خوبي ميشناختهاند و از انسان و درون او کاملاً آگاه بودهاند. آنها ميدانستند که صفات الهي، قضا، قدر، عرش، کرسي، تقوا، ورع، حسد، غضب، تکبر و... را چگونه تفسير کنند و به چه نحوي معاني قرآن را با معاني لغوي پيوند زنند.۲
تفاوت جالبي که اين شيوه با دو شيوه قبل دارد، کوتاه بودن مسير رسيدن به معناست. چون واژه در يک روايت تفسير شده و معناي آن به سرعت به دست ميآيد و همچون قسم نگرش مجموعي به روايات نيازي به جمع تعداد قابل توجهي روايت و استنباط معنا نيست و نيز مانند شيوه فهم سياق نيازي به زير و رو کردن جمله جهت استخراج معناي واژه نيست، بلکه معناي واژه به صورتي کاملاً روشن تبيين گشته و براي استفاده آماده است. نکته جالب توجه ديگري که در اين گزارهها وجود دارد، شفافيت، وضوح و نبود توضيحات بي مورد و طولاني از سوي معصومان عليها السلام است.
از نکات بارز ديگر، در بسياري از اين روايات، استناد ايشان در بسياري از موارد به آيات قرآن در تفسير واژه است.
...حدثنا حسين الاشقر، قال: قلت لهشام بن الحکم: ما معني قولکم: ان الامام لا يکون الا معصوماً؟ فقال: سألت ابا عبدالله عليه السلام عن ذلک، فقال: المعصوم هو الممتنع بالله من جميع محارم الله و قال الله تبارک و تعالي: «و من يعتصم بالله فقد هدي الي صراط مستقيم».۳
ما در ادام? بحث از گزارهها، دو مطلب را مورد توجه قرار داده و به صورت مختصر بررسي ميکنيم:
1. تعمد اهل بيت عليهم السلام در تبيين معاني لغات مبهم،
2. پرسشهاي روايان از معاني واژهها.
تعمد اهل بيت عليهم السلام در تبيين معاني لغات مبهم
بررسي سيره و روايات اهل بيت عليهم السلام نشان ميدهد ايشان از هر فرصتي براي تعليم استفاده کرده و جهل و ناداني ديگران را به هيچ روي بر نميتابيدند. حتي در بسياري از مواقع، ايشان خود به تفسير واژه اقدام کرده و به انتظار پرسش از سوي ديگران سکوت نکردهاند.
در اين قسمت، نمونههايي از روايات را ميآوريم تا اشتياق، اصرار و تعمّد اهل بيت عليهم السلام در آموزش معاني لغات مبهم را نشان دهيم.
