سیر تاریخی حدیث در خوزستان و نقش محدثان آن در گسترش حدیث - صفحه 146

جمعه هویزی (م1073ق)، تراجم آل ابی‌جامع علی بن رضی الدین جامعی (زنده 1097ق) و ایجاز المقال فی علم الرجال شیخ فرج الله هویزی (زنده 1103ق) از کتب رجال این دوره‌اند.

طبقات الرجال جامعی و ایجاز المقال هویزی مهم‌ترین این کتاب‌هاست. کتاب جامعی اولین کتاب نوشته شده در طبقات با راویان موثق و ممدوح است.۱ ایجاز المقال، کتابی بزرگ شامل تمام راویان اعم از موثق و ضعیف و مجهول به ترتیب الفبایی است که در آن راویان صاحب کتاب و برخی رجالیان بزرگ اهل سنت نیز جداگانه و به ترتیب الفبایی بیان می‌شوند.۲

منتخب التصانیف علی خان بن خلف _ که کتب مهم خود را در موضوعات حدیث، تفسیر، فضایل، شعر و ادبیات خلاصه کرده و در یک مجموعه جمع آوری نموده است _ و۳ تذکرة العنوان و عنوان شرف نوشته شیخ فرج الله هویزی (زنده 1103ق) نیز از این نوشته‌هاست. هویزی در این دو کتاب مهارت یک دانشمند شیعی را به رخ عالمان اهل سنت کشیده است و در آنها موضوعات مختلف از جمله فقه، کلام، آیات الأحکام، احادیث، منطق، نحو و قافیه و عروض را با رنگ‌های مختلف نوشته که به صورت افقی و عمودی خوانده شده و قابل تمیز بودند.۴ جواهر البهیة فی احادیث الأئمه، نوشته سید نعمت الله است که در آن، احادیث ائمه _ علیهم السّلام _ را در چهار رکن اصول دین، معجزات و کرامات، آداب و سنن و سیره پیامبر _ صلی الله علیه و آله و سلم _ تقسیم بندی نموده است.۵ ترجمه رساله ذهبیه امام رضا _ علیه السلام _ به فارسی، یکی از مهم‌ترین آثاری است که در طب شرعی نوشته شده و در بین محققان شیعه از اهمیت خاصی برخوردار است.۶ چهل حدیث نویسی و اجازه _ که از دوره پیشین شروع شده _همچنان رواج دارد.

در حوزه تفسیر، حاشیه بر چند تفسیر شیعه و سنی و نوشتن تفاسیر جدید با گرایش روایی ادبی از فعالیت‌های نگارشی این دوره است. تفسیر نور الثقلین عبد علی بن جمعه هویزی (زنده 1073ق) (تفسیر روایی کامل قرآن با روایات شیعی و اولین تفسیر مأثور جامع شیعه و یکی از مهم‌ترین تفاسیر روایی در دوره متأخران)، منتخب التفاسیر علی خان بن

1.. الذریعه، ج۱۰، ص۱۲۹ - ۱۳۰.

2.. طرائف المقال، ج۲، ص۶۴۰ - ۶۴۲؛ فهرستگان نسخه‌های خطی، ج۱، ص۱۵۳.

3.. الذریعه، ج۲۰، ص۱۰۷.

4.. همان، ج۴، ص۴۱ - ۴۲ و ج ۱۴، ص۱۸۰ - ۱۸۱.

5.. فهرستگان نسخه‌های خطی، ج۳، ص۳۸۹ - ۳۹۰.

6.. «تستری فیض الله عصاره»، ج۷، ص۳۰۴ - ۳۰۵.

صفحه از 150