القاهرة ـ 1987م، 90ص. ۱
ـ الإجابة لإيراد ما استدركته عائشة على الصحابة ، تحقيق: بنيامين أرول،326ص. ۲
ارزيابي پژوهشهاي حديثي دوره جمهوريت
اينک، به طور خاص، دورههاي سهگانه حديثپژوهي تركيه و به طور عام پژوهشهاي انجام
يافته را ارزيابي ميكنيم تا تمامي تلاشهاي علمي انجام شده در تركيه در باره حديث بيشتر
روشن شود:
دوره نخست : دورهاي است كه در آن رويكرد احيا و بررسي حديث از منظرهاي مختلف غلبه دارد؛
زيرا در اين دوره، حديث پژوهان از يک سو به اثبات اصل وجود احاديث پرداختند و از سوي ديگر،
به بررسي حديث از منظري علمي پرداختند كه نگاه روش شناسي و رويكرد انتقادي در آن غلبه
داشت. هر چند آثار اين دورهاندک بود، لكن شروع عالي و سنتي نيكو براي حديثپژوهان دورههاي
بعدي بود كه با آنان هم روش و هم افق بودند. بعد از اين كه دارالفنون به هدف آموزش عالي در رشتههاي مختلف (چون ادبيات، تربيت بدني، حقوق و ...) افتتاح شد، جايگزين مدارس سنتي
و مؤسسات تقليدي (از دانشگاههاي غربي) گرديد. سپس عنوان دانشكده الهيات را به خود گرفت
كه تأثيرپذيري از روشهاي علمي غربي در آن به وضوح ديده ميشد. از همين رو، استادان
دانشكده الهيات رويكرد علمي را روشي براي تحقيقات خود اتخاذ كردند. روش مذكور بر نقد
و دادههاي تاريخي اعتماد داشت كه جريان روشنفكري دانشگاهي غرب با تمام وجود بدان آميخته بود. وقتي خوب بنگريم، ميبينيم كه درس حديث به تاريخ حديث تغيير مييابد و جايگزين عنوان «حديث شريف» ميشود. شايد اين عنوان براي اولين بار بود كه در فرهنگ مسلمانان مطرح ميشد و به همين سان روزنهاي جديد براي محققان حديث بود. مناقشهاي كه ميان إسماعيل حقي أزميرلي و شيخ صفوت أفندي در باره صحت احاديث أخلاقي و تصوف روي داد، از اين نمونههاست كه خود چندين سال استمرار داشت. اين مناظره، در حقيقت، چيزي نيست جز تفاوت دو رويكرد سنـّتي و جديد در بررسي وثاقت تاريخي حديث كه در اين مناقشه نمود يافت و در زمان خودش بر مسأله حديث و مصادر آن در دوره نخست تأثير گذاشت. كتاب «ترجمه مختصر صحيح البخاري «التجريد الصريح» وشرحه و مقدمه طولاني آن در باب أصول حديث، هر يک شواهد روشن ديگري بر ارزيابي پيشينه حديث پژوهي و سطح توان علمي ما در اين دوره است.
1.M. Hayri Kirbasoglu، Suyuti’nin “el ـ Bâhir fî Hukmi’n ـ Nebiyyi (s) bi’l ـ Bâtili ve’z ـ Zâhir” Adl? Eseri، ۱۹۸۷ ـ Kahire، ۹۰s.
2.Bunyamin Erul، Zerkesî’nin “el ـ ?câbe” Adli Eseri، baskida، ۳۲۶s. Beyrut ـ M. Risale
