امام رضا عليه السلام در توضيح سخن حضرت يونس ـ عليه السلام که گفت: سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ ـ فرمود:
مراد از ظلم در کلام حضرت يونس ترک عبادتي است که در شکم ماهي فرصت انجام آن را پيدا کرده است.
شيخ بهايي به دنبال نقل اين سخن ميگويد:
من اين سخن حضرت را در هيچ يک از تفاسيري که بدان دسترسي داشتم، نيافتم و اين کلام مؤيد آن چيزي است که اهل کشف و عرفان گفتهاند که آن قربي که براي حضرت يونس عليه السلام در شکم ماهي حاصل شد، نه قبل از آن و نه بعد از آن برايش پديد نيامد تا حدي که بلعيدن ماهي را معراج او معرفي کردهاند و در اين زمينه حديثي را از رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم نقل نمودهاند و عارف رومي در مثنوي آن را به نظم درآورده است: ۱ گفت پيغمبر که معراج مرانيست بر معراج يونس اجتباءآنِ من يرجع و آن او نشيبزانکه قربحق برون است از حسيبقرب ني بالا و پستي رفتن استقرب حق از قيدهستي رستن است ۲ همچنين وي در شرح فرازي از حديث سي و پنجم « فاذا احببت کنت سمعه الذي يسمع به» ميگويد:
صاحبدلان در اين زمينه کلماتي ارزشمند و اشاراتي رمزآلود و ذوقي دارند که مشام جانها را معطر ميسازد و استخوانهاي پوسيده اشباح را زنده ميکند و به معناي عميق آن پي نميبرد، جز کسي که با رياضت بدنش را به سختي و نفسش را با مجاهدتها به زحمت انداخته باشد. ۳
بهرهگيري از دانش روز
يکي از نکاتي که در فهم حديث بايد به آن توجه داشت، سنجش آن با دادههاي دانش بشري است؛ چون اين دادهها ميتوانند بر فهم ما از حديث مؤثر باشند و چه بسا بر فهم ما افزوده شود و نکتههاي مغفول متن حديث آشکار شود، از همين رو توجه به بهرهگيري محدثاني که در دانشهاي بشري تخصص داشتهاند و توانستهاند ميان داشتههاي خود در حوزه حديث و اندوختههاي علمي مرتبط تعامل برقرار کنند، براي ما مفيد و رهگشاست. ۴ از همين رو شيخ بهايي با توجه به اطلاعات و آگاهيهايي که در برخي از دانش بشري مثل رياضي و هندسه و پزشکي داشته، در مواردي، از اين دانشها بهره برده است
1.. همان، ص۱۱۱، حديث۱۷.
2.. همان.
3.. همان، ص۱۹۶، حديث۳۵؛ براي نمونههاي ديگر ر.ک : همان، ص۱۱۹؛ ص۲۱۱، حديث۳۷؛ ص۲۲۲، حديث۳۸؛ ص۲۴۰، حديث۳۹؛ ص۲۴۶، حديث۳۹.
4.. روش فهم حديث، ۲۰۱ و ۲۰۵.