آل محمد صلی الله علیه وآله بر رسولان و انبیای پیشین جز محمد صلی الله علیه وآله ، ولی باز هم در برتری ایشان بر رسولان و انبیای پیشین تردید دارد.^۱ این نشان می‏دهد که به مضمون روایات پیش گفته، یقین ندارد. این در حالی است که برای نمونه صدوق، بر پایه اخبار و احادیث با قاطعیت بدین برتری حکم می‏دهد و در آن تردیدی به خود راه نمی‏دهد.^۲

تبیین حدیث

شیخ مفید از رهگذر نگاه کلامی خویش به مقوله امامت روایات مربتط با این موضوع رانگریسته و به فراخور بنیان‏های عقیدتی خویش، معنایی از آن پیش دید نهاده است. در این میان شاید بتوان گفت که اثر دیدگاه او در باره «گستره علم امام» از دیگر مبانی بیشتر رخ می‏نماید. جلوه‏های اثرگذاری مبانی کلامی او در این مقوله را می‏توان در دو دسته از روایات مشاهده کرد. دسته نخست روایاتی هستند که به صورت عامّ از علم امام سخن گفته‏اند؛ برای نمونه بر پایه برخی روایات رسول خدا، هزار باب علم را به علی علیه السلام آموخته است. در روایاتی آمده است که پیامبر، هزار باب علم را به علی علیه السلام آموخت که از هر باب آن هزار باب دیگر سر می‏زند. به تصریح مفید، برخی حدیث را این گونه معنا کرده‏اند که پیامبر نشانه‏هایی را بر علی علیه السلام آشکار ساخته است که با آشکارگی هر یک حوادثی رخ می‏دهد. هر رخداد و حادثه‏ای بر حادثه‏ای دیگر رهنمون می‏شود تا این که هزار حادثه روی می‏دهد. از این رو، علی با علم به هر یک از هزار نشانه، هزار نشانه دیگر را در می‏یابد. آنچه این تأویل را درست می‏نماید، آن است که او از حوادثی پیش از رخدادشان، خبر داده و در پی آن گفته است: «علمنی رسول الله ألف باب، فتح لی کل باب ألف باب»، ولی مفید خود آن را گستره معنایی حدیث را به احکام شرعی ویژه می‏داند.^۳ در واقع، تحلیل او از محدوده علم امام به مثابه قرینه‏ای لبّی، به تقیید و انحصار گستره معنایی آنها به علم شریعت انجامیده است.
بازخورد دیگر بنیان‏های اعتقادی مذکور در شیوه تحلیل روایات دالّ بر علم امام به آینده، درون افراد، زبان‏های مختلف و مهارت‏های گوناگون دیده می‏شود. چنان که گفته شد، مفید حیطه حکم‌فرمایی امام را تنها عالم تشریع می‏پندارد. به اعتقاد او علم امام به