مقاله «نادرستی انتساب عدم پذيرش ظواهر قرآن به اخباريان» منتشر شد

مقاله «نادرستی انتساب عدم پذيرش ظواهر قرآن به اخباريان» منتشر شد

مقاله «نادرستی انتساب عدم پذيرش ظواهر قرآن به اخباريان» نوشته محمد رضا آرميون به تازگی در شماره ۱۳ دو فصلنامه پژوهشی ـ اطلاع‌رسانی حديث انديشه به صاحب امتيازی دانشگاه قرآن و حديث منتشر شد.

به گزارش پايگاه حديث نت، در چكيده اين مقاله آمده است:

مشهور است كه اخباريان ظواهر قرآن را نمی‏پذيرند و از تفسير آن خودداری می‏كنند. اين پژوهش، نادرستی اين انتساب را با دو عامل مربوط می‏داند: اول اين كه غفلت از شناسائی جريان‏‏های هم عصر اخباريان، سبب شده كه جهت تندی سخن آنان در باره فهم قرآن، دانسته نشود. آنان به دليل شيوع رويكرد‏های عقلی و عرفانی در آن روزگار، به خطر استقلال فهم قرآن بدون روايات معصومان هشدار داده‏اند. دوم اين كه بين اظهارات بزرگان اين گروه در فقه و تفسير و اقتضائات مقامی هر يك از آن دو، تفكيك صورت نگرفته است. بر اين اساس ادعا اين است كه اخباريان در رابطۀ با قرآن دو دغدغه داشته‏اند؛ اول اين كه در فقه نبايد آيات الأحكام را با صرف اتكا به عقل، بدون در نظر گرفتن روايات، مطرح ساخت. دوم اين كه در تفسير نيز نبايد به تأويلات عرفانی با تكيه بر كشف درونی، وارد شد.

در بخش ديگری از اين مقاله می خوانيد:

اخباری‏ها‏ را نمی‏توان يك جريان منسجم و يكپارچه دانست؛ چرا كه در بين دانشمندان اين جريان فكری مراتب مختلفی وجود دارد. هر چند نگاه عمومی نسبت به آنان به شكل كلان انجام می‏شود، ولی تأثيرگذاری بزرگان اين جريان نسبت به تفسير قرآن متفاوت بوده است. آنچه كه از ظاهر برخی از تعبيرات علمای اخباری بر می‏آيد، آيات قرآن را جز با روايت معصومان عهم قابل فهم و تفسير نمی‏دانند. برخی ديگر، علاوه بر آن، تلاش مفسر را تنها در محدوده تفسير واژگان قابل انجام می‏دانند و برخی از معروفين به اخباری‏گری حتی تأويل آيات را نيز جايز می‏دانند. هر يك از اين سطوح را بايد بر اساس واقعيت عينی _ كه در آثار معروفين و بزرگان اخباری‏گری به نمايش در آمده است _ ارزيابی نمود؛ بويژه اين كه لازم است مواضعی كه نسبت به ديدگاه تند اين جريان، گرفته شده است، مورد بررسی قرار داد كه تا چه اندازه مورد قبول است.

در اين مقاله تنها فرصت بازخوانی و تحليل كلمات و سخنان استرآبادی در خصوص تفسير قرآن فراهم شده است.

كاربرد واژۀ اخباری‏گری در ادبيات امروز، به گونه‏ای است كه بار معنايی اين واژه را در اذهان، منفی گردانيده است و با شنيدن آن، نوعی جمودگرايی و خَمودی در انديشه و تعقل به ذهن خطور می‏كند. از اين نگاه، اخباری عالمی است كه با هر گونه تحليل و توجيه مخالف است؛ چرا كه او به عقل بدبين است و هر فرآيندی كه از بعد انديشۀ بشری سر زند، تراوشی غير قابل اعتماد است (مجموعه آثار استاد شهيد مطهری، ج۲۱، ص۱۰۷). چرايی چنين كاربردی _ كه از اين واژه صورت می‏گيرد _ به برخورد‏های تندی كه با گروه اخباريان صورت گرفت، بی ارتباط نيست. در مقابل اين نگاه، برخی با خوش¬بينی اخباری و اصولی را فرقۀ واحدی انگاشته‏اند ( الأصوليون و الأخباريون فرقة واحدة، ص۳۲). برخی نيز با تفكيك بين حاميان اين تفكر، از واژۀ اخبارگرايی را در مواردی به كار برده‏اند كه منش اخباری يا اصولی شخص روشن نباشد و يا حالت بينابينی داشته باشد (تاريخ حديث شيعه، ج۲، ص۲۳۲ _ ۲۴۱). حقيقت، اين است كه اخباريان، در حدود دويست سال، عرصه علمی را بر اصوليان، رقيب ديرينه¬شان تنگ نمودند، ولی كشمكش‏هايی كه برای انتقال مديريت علمی در آن دوره از دوره‏‏های اصول شكل گرفت، خاطرۀ نامناسبی را از اين جريان به جای گذاشت. با گذشت اين دورۀ پر تلاطم، نقد اصولی از اخباری‏گری، رايج شد و هرگز تصوير روشنی از زوايای اين جريان در آثار اصوليان ديده نشد.

گفتنی است، شماره ۱۳ دو فصلنامه پژوهشی ـ اطلاع رسانی حديث انديشه (بهار - تابستان ۱۳۹۱) به صاحب امتيازی دانشگاه قرآن و حديث، مدير مسؤولی آيت الله محمد محمدی ری‌شهری و سردبيری حجت‌الاسلام ناصر رفيعی خردادماه  ۱۳۹۲در ۲۲۰ صفحه منتشر شد.

علاقه مندان برای كسب اطلاعات بيشتر می توانند نشانی اينترنتی اين نشريه www.haditheandisheh.ir  مراجعه نمايند.