مفهوم امامت و ويژگى‏هاى امامان عليهم السلام از نظر عبد الجليل رازى‏ - صفحه 260

نص، علم و عصمت، ويژگى «شجاعت» نيز ذكر شده است:
امامت به علم و نصوصيت و شجاعت و عصمت است، نه به ميراث و خويشى و نسبت ... و با فقد اين خصال، امامت نباشد و اگر چه مرد نسيب و بزرگوار باشد.
امّا محدّث اُرموى، به حق، يادآور مى‏شود:
به نظر مى‏رسد كه «و شجاعت» زايد باشد؛ زيرا در مواضع مكرّر اين كتاب، شرايط موجبه امامت را «علم و عصمت و نصوصيت» قرار داده است و بس.۱
همچنين معلوم شد كه هرچند ايشان معجزه را از شرايط موجبه امامت نمى‏شمارد، امّا ظهور معجزه به دست امام را جايز و ممكن و بلكه گاهى براى اتمام حجّت واجب مى‏داند؛ امّا نكته بسيار مهمى كه در خور توجّه است، تأكيد عبد الجليل بر بشر بودن امام، در عين اعتقاد به مقامات خدادادى ايشان است. بعضى از معاصران، با «فرابشرى» ناميدن ويژگى‏هاى اساسى امامان عليهم السلام و طرح قرائت به اصطلاح بشرى از امامت، به نفى مقامات الهى امامان معصوم عليهم السلام مى‏پردازند؛۲ امّا نويسنده كتاب نقض، بر خلاف انديشه ناصواب آنان، داشتن اين ويژگى‏ها را موجب فراتر رفتن امامان عليهم السلام از دايره مخلوقات نمى‏داند. ايشان مى‏نويسد:
امّا آنچه [ نويسنده سنّى‏] گفته است: «گويند: آنچه على كرد مقدور آدميان نباشد» هر كه را از عقل و علم اندك مايه بهره‏اى باشد، اين معنى نگويد و به روا ندارد ... آنچه آدميان بدان و امثال آن قادر نباشند، چون خلقِ اجسامِ عالم و اعراضِ مخصوصه، على نيز بر آن قادر نباشد و جنس آن داخل نباشد تحت مقدور بشر.۳

1.همان جا (پاورقى).

2.ر.ك: «قرائت فراموش شده»، محسن كديور، مجلّه مدرسه، ش‏۳ و براى آگاهى از نقد اين ديدگاه ر.ك: «منصب امامت، مقامى بشرى يا فرابشرى»، اصغر غلامى، فصل‏نامه كلام اسلامى، ش‏۷۳ (بهار ۸۹)، ص ۸۶ - ۱۱۲.

3.نقض، ص‏۷۸.

صفحه از 264