بن‏ مايه‏ هاى قرآنى عبد الجليل رازى در «نقض» - صفحه 93

تفاسير معتمده شيعه به شمار نمى‏آورده است يا آن را در عداد كتب اخبار به شمار مى‏آورده است».۱ رازى در جاى ديگرى پس از يادكرد تفاسير متقدّمان چون عبد اللَّه عبّاس و ضحّاك و مجاهد و از دو كتاب تفسير محمّد باقر عليه السلام و حسن عسكرى عليه السلام ياد كرده كه از تفاسير منسوب به اهل بيت اند. هر چند از ظاهر عبارت ايشان دستيابى ايشان به آن دو به دست نمى‏آيد؛ لكن خلاف آن نيز بعيد به نظر نمى‏آيد.
عبد الجليل از ديگر تفاسير شيعه، به اين آثار، اشاره كرده است: ابو جعفر طوسى: التبيان؛۲ محمّد بن مؤمن شيرازى: نزول القرآن فى شأن أمير المؤمنين؛ تفسير محمّد الفتّال النيسابورى؛۳ تفسير شيخ ابوعلى طبرسى؛ تفسير ابو الفتوح رازى؛۴ محمّد بن الحسين المحتسب؛ امام قطب الدين كاشى. ۵
ظاهراً رازى، به اين تفاسير دسترسى داشته است. غير از كتاب‏هاى تفسير قرآن، از يادكرد اهم آثار شيعه چنين بر مى‏آيد كه بيشتر كتاب‏هاى فقهى، اصولى و كلامى را نيز در اختيار داشته است.۶ گاه به برخى از تك‏نگارى‏هاى خود نيز چون كتاب فى تنزيه عايشه،۷ ارجاع داده است. رازى اين كتاب را در سال 533 ق، به هدف تبيين ديدگاه اماميه در تنزيه عايشه و ديگر همسران پيامبر صلى اللَّه عليه و آله نگاشته و عالمان بزرگى از شيعه، چون: سيّد سعيد فخر الدين حسينى و قاضى القضاة سعيد عماد الدين استرآبادى در دوره حيات رازى بر آن مقدّمه‏اى غرّاء نوشته‏اند.۸

1.همان، ص ۲۶۳ (پاورقى ۳).

2.همان، ص‏۲۱۰.

3.تفسير وى را «تفسيرى مفيد» خوانده است. (ر.ك: همان، ص ۲۱۲ و ۲۸۵).

4.«بيست مجلّد كه ائمّه و علماى همه طوايف، طالب و راغب‏اند آن را». بارها از تفسير رازى به عظمت يادكرده و استناد داده است. (همان، ص‏۴۱، ۲۸۰ و ۲۸۵).

5.برعكس تفسير ابو الفتوح رازى، استناد به التبيان طوسى در نقض به چشم نمى‏خورد با اين كه از ديگر آثار وى، فراوان استناد داده است؛ ليكن از طوسى به عظمت ياد كرده و به مفسّر بودنش اشارت نموده است (ر.ك: همان، ص‏۲۱۲).

6.همان، ص ۳۸ - ۴۱، ۱۸۷ و ۱۹۰.

7.همان، ص‏۲۹۵ و ۱۱۵.

8.همان، ص‏۱۱۵.

صفحه از 98