على عليه السلام در مصيبت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بوده محاسن خود را رنگ نكرده است ^۱ ؛ اما در نثر الدّر زميه صدورى براى اين حديث نقل شده كه براى رفع ابهام و درك معناى مورد نظر حضرت على عليه السلام راهگشا است.
انصرف على من صفين فكانه راسه و لحيته قطنه. فقيل له: يا اميرالمومنين، لو غيرت، فقال: ان الخضاب زينه و نحن قوم محزونون^۲؛حضرت على عليه السلام از جنگ صفين بازگشته بود و موهاى سر و محاسنش سفيد شده بود. پس به آن حضرت گفتند: اى اميرمومنان چه مى شد كه محاسن خود را خضاب مى كردى حضرت فرمود: خضاب آرايش است و ما قومى هستيم كه در غم به سر مى بريم.
از اين حديث كه زمينه صدور آن نيز بيان شده معلوم مى شود مقصود حضرت از مصيبت، مصيبت شهداى جنگ صفين است.

11 . رفع تعارض

بدون شك در ميان اخبار و احاديث، رواياتى وجود دارد كه مضمون آنها با يكديگر در تعارض است و در ظاهر با هم سازگارى ندارد. اين در حالى است كه عقيده مسلمانان بر اين است كه پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمه عليه السلام هيچگاه سخنى دوگانه بر زبان نياورده اند. پس مى توان گفت اين گونه روايات با شواهد و قراينى همراه بوده كه با وجود آنها احاديث، تضادى با هم نداشته اند و از آنجا كه ما به آن قراين و شواهد دسترسى نداريم، آنها را با يكديگر مخالف مى شماريم و حكم به تضاد مى نماييم. از جمله در شرايطى مثل تقيه ائمه ناچار بوده اند، سخنى برخلاف ميل باطنى خود بر زبان جارى سازند و در وقت ديگر برخلاف آن را بيان نمايند. اين تضاد ظاهرى، در سيره معصومان عليه السلام نيز گاهى به چشم مى خورد كه با مدد گرفتن از شواهد و قراين و شناخت موقعيتهاى خاص زمانى و مكانى قابل بررسى است.
بى ترديد يكى از عوامل اختلاف اخبار و روايات صادره از معصومان عليهم السلام تفاوت شرايط و زمينه هاى زمان صدور آنها است زيرا با تغيير نيازمنديهاى زندگى انسانها و تفاوت زمان و مكان و مصالح و مفاسد مرتبط با آنها احكام و قوانين مربوط به آنها نيز تغيير مى كند؛ و از آنجا كه بخشى از احكام و قوانين اسلام براى پاسخگويى به نيازهاى متغير انسانها تنظيم شده است بايد همانند نيازها تغيير كند. به همين دليل اختلاف قانون امرى بيگانه از دين نيست بلكه با روح دين كاملاً هماهنگ است.
معمولاً قوانين كلى وضع شده براى تنظيم جوامع انسانى داراى تبصره هايى هستند كه در