را مِلك شخصى شمرده اند. اما اَسناد رسمى و عمومى غالبا به ارث به كسى نمى رسند؛ به ويژه به زنان، گواين كه وى بيوه پيامبر باشد. اين گونه اَسناد در دست خليفه بعدى باقى مى ماند.
از ويژگى هاى خاصّ اين قرآن يكى آن است كه پس از فتوحات بزرگ مسلمانان، اين مجموعه در هيچ يك از مناطق مهم امپراطورى اسلام نسخه رسمى نگرديد، حال آن كه ـ ـ در ادامه خواهيم ديد ـ ـ مصحف عبدالله بن مسعود و مصحف أبىّ بن كعب با آن كه از اين درجه از اهتمام برخوردار نبودند بدين موفقيت دست يافتند.
4 ـ خلافت دو سال و دو ماهه ۱ ابوبكر در قياس با دشوارى گردآورى متون پراكنده قرآنى ـ ـ كه روايات مى گويند ـ ـ نسبتا كوتاه است. به ويژه اگر شروع كار را پس از نبرد يمامه ۲ بدانيم، تنها 15 ماه از خلافت ابوبكر باقى مى ماند. [19]
5 ـ ربط دادنِ موضوع جمع قرآن با نبرد يمامه بسيار ضعيف است. كايتانى ۳ يادآور شده است كه در فهرست مسلمانانى كه در عقرباء كشته شده اند، به ندرت مى توان فردى با قرآن دانىِ خوب يافت. علت امر اين است كه تقريبا تمامى ايشان از تازه مسلمانان بوده اند. بنابراين امكان ندارد اين ادعاى برخى روايات صحيح باشد كه بسيارى از حافظان قرآن در اين جنگ كشته شدند، و ابوبكر از اين رويداد به اضطراب و نگرانى افتاد. روشن است بر اين سخن مى توان ايراد گرفت كه نه فهرست 151 نفره كايتانى ۴ از كشته شدگان در اين نبرد كامل است و نه اطلاع ما از حافظان قرآن در آن زمان چندان دقيق و جامع.
درواقع از لابه لاى اخبار و گزارشهايى موجود در اين باب تنها به نام دو تن از كشته شدگانى دست يافتيم كه بر قرآن دانى ايشان تصريح شده است ۵ . اين دو عبارتند از: عبداللّه بن حفص بن غانم ۶ و سالم مولى ابى حذيفة ۷ كه پس از وى پرچم مهاجران را
1.از ۱۳ ربيع الاول سال ۱۱ هجرى (= ۸ ژوئن ۶۳۲ ميلادى) تا ۲۱ جمادى الثانى سال ۱۳ هجرى (۲۲ آگوست ۶۳۴ ميلادى).
2.اين جنگ تقريبا در سه ماه آخر سال ۱۱ هجرى و سه ماه نخست سال ۱۲ روى داده است. نگاه كنيد به همين كتاب، پيشتر، ص ۱۲، پاورقى ۱.
3.Caetani, Annali dell Islam ، ج ۲، شماره ۲۳۱، پاورقى ۱.
4.Caetani, Annali dell Islam ، ج ۲، ص ۷۳۹ ـ ۷۵۴.
5.بنابه ديدگاهى افسانه اى در كنزالعمال (حيدرآباد، ۱۳۱۴ ق)، ج ۱، شماره ۴۷۷۰، در اين نبرد ۴۰۰ تن از قاريان (حفّاظ) قرآن كشته شدند.
6.از وى در تاريخ الطبرى، ج ۱، ۱۹۴۰، ۱۹۴۵ و ابن اثير، ج ۲، ص ۲۷۶ با عنوان حامل القرآن ياد شده است.
7.در همان دو منبع پيشين، از وى هم با عنوان حامل القرآن يا صاحب القرآن نام برده اند، اما چيزى راجع به وفات وى نگفته اند. به عكس، در اين منابع به كشته شدن وى در يمامه تصريح شده است: تحقيقِ de Goeje ، ص ۹۰؛ ابن قتيبة، ص ۱۳۹؛ نووى؛ و أُسدالغابة. نيز قس با كايتانى، پيشين، ص ۷۵۰، شماره ۱۱۳. در همين كتاب، پيشتر، ج ۲، ص ۷، ابتداى صفحه، از وى در شمار مشهورترين قُرّاء قرآن ياد كرده ايم.