نظم

آنچه پيش تو غير از آن ره نيستغايت فهم توست اللّه نيست
گفتم همه ملك حُسن ، سرمايه توستخورشيد فلك چو ذره در سايه توست
گفتا غلطى ز ما نشان نتوان يافتاز ما تو هر آنچه ديده اى پايه توست
چنانچه كلام بلاغت نظام حضرت امام محمد باقر عليه السلام اشعار تمام به آن دارد كه فرموده اند : كُلُّ مَا مَيَّزْتُمُوهُ بِأَوْهَامِكُمْ فِي أدَقِّ مَعَانِيهِ مَخْلُوقٌ مَصْنُوعٌ مِثْلُكُمْ مَرْدُودٌ إلَيْكُم ، وَ لَعَلَّ النَّمْلَ الصِّغارَ تَتَوَهَّمُ أنَّ للّهِِ تَعالى زَبَانِيَتَيْنِ ؛^۱
فَإنَّ ذلِكَ كَمَالُهَا ، وَتَتَوَهَّم أنَّ عَدَمَهَا نُقْصَانٌ لِمَنْ لا يَتَّصِفُ بِها^۲، وَهكذا حالُ الْعُقَلاءِ فِيما يَصِفُونَ اللّهَ تَعالى بِهِ^۳.
خلاصه مضمون حقيقت انتظام آن كه هر يك از صفات كمال كه توهّم تميز آن كرده ايد و در نهايت دقت معنى دانسته ، بهترين صفاتش پنداريد ، مخلوقى است مثل شما كه دست صنعت او را آفريده و چون در حسن نسبت آنچه پروردگار قياس به خود كرده ايد سزاوار نيست كه همان شما به آن متصف باشيد ، و بسا باشد كه موران ريزه هر گاه در مقام شناسايى حق درآيند ، گمان برند كه پروردگار ايشان را دو شاخ است از شاخ هاى ايشان بهتر ؛ چه كمال خود را در آن ديده اند و نقص خود را در نداشتن آن دانسته .
پس معلوم شد كه بر اين قياس است اهل عقل و ارباب دانش در اتصاف پروردگار خود به صفاتى كه صفات كمالش مى دانند ، و از آنچه مذكور شد استنباط مَثَلى نموده اند ، در ضمن توحيد ثانى ^۴ رحمه الله به نظم آورده :