شرح الأخبار في فضائل الأئمة الأطهار عليهم السلام

عنوان کتاب : شرح الأخبار في فضائل الأئمة الأطهار عليهم السلام
محقق، مصحح : حسينى جلالى، محمد حسين
تاریخ وفات : 363 ق

كتاب شرح الأخبار فى فضائل الأئمة الأطهار( عليهم السلام) بر خلاف نامش منحصر به فضائل و مناقب ائمه نيست؛ بلكه يك دوره تاريخ ائمه از امير المؤمنين على عليه السلام تا پايان زندگى امام صادق عليه السلام است.

مؤلف اين كتاب قاضى نعمان مغربى( م ۳۶۳) كه بر مذهب اسماعيليه است پس از شرح زندگى و مناقب امام صادق( ع)، به مهدى مغربى و مطالبى در باره اسماعيليه و فاطميان پرداخته و شرح حال بقيه ائمه را ذكر نكرده است. در عين حال اين كتاب از آثار كهن در زندگى امامان شيعه بخصوص امير مؤمنان عليه السلام به شمار مى رود كه با توجه به اشتراك عقيده مؤلف تا امام ششم، مباحثى كه در آن آمده كاملاً با روايات شيعه اماميه مطابق است.

جلد اول و دوم كتاب، اختصاص به زندگى و فضائل امام اول دارد و در جلد سوم به بقيه اهل بيت و مباحث خاص ديگر پرداخته است.

روش قاضى نعمان در اين كتاب، حديثى است و سلسله اسناد خود را كامل آورده است. راويان وى همانند كتب شيعى امامى، راويان ائمه هستند چنانكه اصل روايات و مطالب اين كتاب در باره اهل بيت و فضائل آنان، همانند روايات اماميه است حتى در بخش آخر اين كتاب كه به موضوع مهدى پرداخته شده روايات اماميه در باره مهدى نقل شده است ليكن مؤلف با هدف برداشت خاص از اين روايات، آنها را نقل مى كند به‏گونه اى كه تا مدتها پيش، كسى به اسماعيلى بودن قاضى نعمان اطمينان نداشت.

روش تأليف‏

اين كتاب از شانزده جزء تشكيل شده است. در ترتيب اين اجزاء قدرى آشفتگى وجود دارد و مؤلف يك مطلب را در اجزاى مختلف پراكنده است. مثلاً در جزء نخست احاديثى از پيامبر( ص) در فضيلت على عليه السلام آورده ولى حديث سد الابواب را در جزء هفتم نقل كرده است.

البته مؤلف روايات را پيوسته و بدون عنوان دهى و تبويب در كنار هم آورده و محقق كتاب عناوينى را جهت تنظيم ابواب و اجزاء قرار داده است.

محتواى كتاب‏

يازده جزء كتاب كه دو جلد كنونى را تشكيل مى‏دهد به مناقب و تاريخ زندگانى امير مؤمنان پرداخته و در اجزاى بعدى از فضائل كلى اهل بيت، حضرت خديجه و حضرت زهرا، حسنين عليهم السلام و تاريخ كربلا سخن گفته است. وى همچنين بخشى از جزء سيزدهم را به خاندان ابو طالب اختصاص داده و به نام شهداى كربلا بازگشته است. سپس تا امام صادق عليه السلام مطالبى آورده و فرقه‏هاى شيعه را شرح مى‏دهد كه پس از آن حضرت بوجود آمدند.

شرح قيام بنى حسن و پس از آن موضوع مهدى و ظهور مهدى فاطمى و دعوت فاطميان در يمن و افريقا از مباحث بعدى است و جزء آخر كتاب يعنى شانزدهم به صفات شيعيان در بيان معصومين اختصاص دارد.

اهميت كتاب‏

كتاب شرح الأخبار از منابع اصلى حديث و تاريخ شيعه به شمار مى رود كه عالمان و نويسندگان قديم و جديد از آن نقل كرده و به آن اهتمام ورزيده‏اند. نقل اخبار غدير از كتاب الولاية طبرى كه اكنون در دست نيست، بر اهميت اين اثر مى افزايد.