المحاسن‏

عنوان کتاب : المحاسن‏
محقق، مصحح : محدث، جلال الدين‏
تاریخ وفات : 274 ق يا 280 ق‏

معرفى اجمالى‏

« المحاسن»، به زبان عربى، تأليف ابو جعفر، احمد بن محمد بن خالد برقى، متوفاى ۲۷۴ يا ۲۸۰ ق، است. كتاب، مشتمل بر روايات متعدد و متنوع در موضوعات گوناگون است.

شيخ صدوق، اين كتاب را يكى از منابع مورد اطمينان و مشهور در ميان فقهاى شيعه مى‏داند.

ابن ادريس، آن را يكى از اصول روايى مورد اعتماد شيعه مى‏خواند.

قاضى نور اللّه شوشترى، از آن، به‏عنوان پنجمين كتاب معتبر شيعه و در رديف كتب اربعه سخن مى‏راند.

ساختار

كتاب، در دو جلد تنظيم شده است كه جلد اول آن، مشتمل بر پنج كتاب( به ترتيب داراى ۱۱، ۱۲۳، ۷۰، ۴۷ و ۴۹ باب) و جلد دوم، شامل شش كتاب( به ترتيب داراى ۱۳۰ روايت، ۳۹، ۱۲۷، ۲۰، ۶ و ۱۶ باب) مى‏باشد.

گزارش محتوا

كتاب محاسن از كتاب‏هاى متعددى تشكيل شده است. كتاب‏هايى كه در جلد اول گنجانده شده، به شرح زير است:

۱. كتاب القرائن: اين كتاب، شامل رواياتى است كه در آنها از امور سه‏تايى، چهارتايى... و ده‏تايى سخن به ميان آمده است، مانند:« ثلاث منجيات و ثلاث مهلكات...». هم‏چنين از فضيلت خيرگويى و خيرجويى و سفارش‏هاى پيامبر و اهل بيت بحث شده است.

۲. كتاب ثواب الاعمال: اين كتاب، شامل رواياتى در باره پاره‏اى از اعمال نيك است، مانند پاداش حسن ظن به خدا، پاداش دوستى آل محمد، پاداش روزه و...

۳. كتاب عقاب الاعمال: اين كتاب، مشتمل بر رواياتى پيرامون كيفر پاره‏اى از اعمال ناپسند است، مانند كيفر كسى كه نماز را سبك بشمارد، كيفر كسى كه زكات را ترك نمايد، كيفر كسى كه مؤمنى را خوار و كوچك كند و...

۴. كتاب الصفوة و النور و الرحمة: اين كتاب، شامل رواياتى در باره آفرينش مؤمن، مقام و منزلت رسول خدا و اهل بيت آن حضرت و شيعيان آنان، دوستى و دشمنى در راه خدا و... است.

۵. كتاب مصابيح الظُلَم: اين كتاب، دربردارنده رواياتى در مورد عقل، معرفت، هدايت، حق خدا بر مردم، بدعت، قياس و رأى، حق عالم، حجت‏هاى خدا بر مردم و... است.

كتاب‏هايى كه در جلد دوم ذكر شده، از اين قرار است:

۱. كتاب العلل: اين كتاب، شامل ۱۳۰ روايت پيرامون موضوعات گوناگون، از قبيل چگونگى اختلاف اصحاب پيامبر در مسح بر خفين، امر دنيا و آخرت و چگونگى معامله با هر كدام، ويژگى قرآن و تفسير آن، بيان علت و حكمت برخى از احكام و... است.

۲. كتاب السفر: اين كتاب، شامل رواياتى در باره سفر و امور مربوط به آن، از قبيل حق هم‏سفر، توشه راه، آداب مسافر و... است.

۳. كتاب المآكل: اين كتاب، حاوى رواياتى پيرامون خوردنى‏ها و آشاميدنى‏ها و امور مربوط به آنهاست.

۴. كتاب الماء: اين كتاب، شامل رواياتى در باره آب و احكام مربوط به آن و... است.

۵. كتاب المنافع: اين كتاب، شامل رواياتى در باب استخاره، استشاره، قرعه و... است.

۶. كتاب المرافق: اين كتاب، شامل رواياتى در باره اسباب و ابزار زندگى، منزل، مركب، نظافت و... است.