پرینت  ارسال به   مشخصات
تعداد بازدید : 2030
 

تحقیقى پیرامون كتاب من لا یحضره الفقیه شیخ صدوق(ره)

(۱)
تحقیقى پیرامون «كتاب من لا یحضره الفقیه» شیخ صدوق(ره)

نظرى، محمود

كارشناسى ارشد پیوسته
دانشكده معارف اسلامى و الهیات دانشكده امام صادق‏علیه السلام
استاد راهنما: غفارى، على‏اكبر
اساتید مشاور: ایزدى مباركه، كامران؛ مصطفوى، سیدحسن
۱۳۷۵
۱۶۳

این پایان‏نامه، تحقیقى است در زوایاى مختلف اثر ارزشمند كتاب من لا یحضره الفقیه و بررسى گوشه‏اى از زندگى مؤلّف والاى آن، یعنى رئیس المحدّثین محمّد بن على بن حسین بن موسى بن بابویه، ملقّب به شیخ صدوق(ره) . یكى از چهره‏هاى درخشانى كه در عالم اسلام و تشیع، صفحاتى از تاریخ را به خود اختصاص داده شیخ صدوق(ره) است كه با جمع‏آورى احادیث، خدمات شایانى در این زمینه نموده است. وى با درك نیاز شدید جامعه و احساس خلأ در زمینه احكام الهى و فقه معصومان‏علیهم السلام ، اقدام به تصنیف دومین جامع روایى معتبر شیعه، یعنى كتاب من‏لا یحضره الفقیه نمود؛ كتابى كه طى قرون گذشته تاكنون، همواره مأخذ و مدرك پُرارزش حدیث و فقه شیعه و مورد استفاده و استناد فقها و مجتهدان بزرگ ما بوده و هست. مع‏الأسف، بسیارى از پژوهشگران دینى، از كمّ و كیف این كتاب و به طور كلّى كتب حدیثى بى‏اطّلاع‏اند. بدین جهت، نویسنده پایان‏نامه، با توجّه به اهمّیت مطلب، در جهت شناخت بهتر و بیشتر جامعه اسلامى، بخصوص نسل جوان، به تحقیق و بررسى این كتاب ارزشمند، اقدام نموده است.
این پایان‏نامه از یك پیش‏گفتار، یك‏مقدّمه و چهار فصل تشكیل‏شده‏است.
در ابتدا تحقیقى درباره كتاب من لا یحضره الفقیه را ارائه كرده و در آن، موقعیت و مرتبه این كتاب شریف را روشن ساخته است. در مقدّمه نیز به جایگاه حدیث در جامعه اسلامى، خصوصاً در عصر غیبت، اشاره‏اى دارد، كه با استشهاد به اقوال بزرگان، ویژگى‏هاى كتب حدیثى شرح داده شده است.
فصل اوّل پایان‏نامه، درباره زندگانى شیخ صدوق، اوضاع سیاسى - اجتماعى دوران وى، نقش وى در طول زمان غیبت كبراى حضرت ولى عصر(عج)، تألیفات و آثار وى و شرح مختصرى از بعضى از آنها، و دیدگاه علماى شیعه و اهل سنّت در مورد وى است. نگارنده در فصل دوم به معرّفى شكلى كتاب من لا یحضره الفقیه و انگیزه شیخ صدوق از تألیف آن، تعداد ابواب و احادیث، شروح و ترجمه‏ها و نظر علماء در مورد این كتاب پرداخته، و در ادامه، بحثى درباره مشیخه كتاب مطرح ساخته كه به تناسب، تعریف مشیخه و كاربرد آن را در بین محقّقان بیان كرده است.
فصل سوم، در مورد روش شیخ در تنظیم و تألیف كتاب، منابع مورد استفاده شیخ در تألیف كتاب، روش وى در نقل روایات و فتاوا، میزان تأثیرپذیرى وى از استادش محمد بن ولید، شرح حال ابن ولید، بررسى راویان و مصطلحات حدیث در كتاب من لا یحضر الفقیه، نظریات خاصّ فقهى شیخ صدوق، جایگاه كتاب من لا یحضره الفقیه در آثار شیخ و مقایسه آن با كتاب الكافى است.
نگارنده، در فصل چهارم، به نقل اشكالات متأخّران بر كتاب من لا یحضره الفقیه پرداخته و پس از طرح بحث ارسال و ضعف در روایات، با استناد به قول متقدّمان بر صحّت روایات كتاب، سعى در نقض قول متأخّران دارد. وى به تناسب بحث، مسئله ضعیف و صحیح را در اصطلاح علما و كتب فقهى مطرح كرده و دقّت شیخ را در نقل احادیث صحیح و مورد اعتماد آورده و سپس، در پایان، بحث تصحیف و تحریف در این كتاب را مورد نقد و بررسى قرار داده است.

موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث شهر حدیث دانشگاه قرآن و حدیث پایگاه جامع کنگره های مؤسسه دارالحدیث پردیس تهران (دانشگاه قرآن و حدیث) مرکز آموزش الکترونیک (دانشگاه قرآن و حدیث) پایگاه اطلاع رسانی کتابخانه های ایران انتشارات دارالحدیث